ماهی قزل آلای رنگین کمان (Oncorhynchus mykiss) بومی شمال آمریکا و متعلق به خانواده آزاد ماهیان Salmonidae می باشد.
قزل آلای رنگین کمان دارای تعدادی خال سیاه رنگ بر روی باله دمی و دارای دو نوار رنگین کمانی در دو طرف بدن می باشد که این نوار در فصل تخم ریزی یعنی عمدتاً نیمه دوم سال پررنگ تر و زیباتر می شود. این ماهی در حالت طبیعی در آبهای شیرین زیست می کند و برخی نژادهای آن مانند قزل آلای سرپولادی (steelhead) برای تخم ریزی به قسمت های بالا دست رودخانه می روند.

مزیت پرورش قزل آلا

 

با توجه به امکاناتی که برای تکثیر خارج از فصل قزل آلای رنگین کمان از طریق کنترل رسیدگی جنسی و واردات تخم چشم زده در داخل و خارج فصل تکثیر، فراهم شده عمدتاً قزل آلای رنگین کمان در کل سال در دسترس مصرف کنندگان قرار دارد.
دمای بهینه پرورش این ماهی ۱۵-۱۷ درجه سانتی گراد، دمای مناسب برای رسیدگی جنسی ۱۲ درجه سانتی گراد و دمای بهینه برای انکوباسیون تخم ها ۱۰ درجه سانتی گراد می باشد و پرورش آن در آب چشمه ها، نهرها و رودخانه ها، چاه ها، قنات ها و حتی آب های لب شور امکانپذیر است.

 

۱۰ استان برتر تولید کننده ماهی قزل آلا

در کشور ما عمده تولید قزل آلای رنگین کمان در استان های چهارمحال و بختیاری، لرستان، کهکیلویه و بویراحمد، زنجان، همدان، کردستان، کرمانشاه، البرز، مازندران و فارس انجام می شود و ایران با ۱۶درصد تولید قزل آلای رنگین کمان دنیا، مقام نخست تولید این گونه با ارزش را در جهان به خود اختصاص داده است.

 

اکوسیستم مناسب جهت پرورش ماهی

 

این ماهی در جاهایی که بستر شنی و آب شفاف ، سرد ، سرشار از اکسیژن می باشد اقدام به تخم ریزی می نماید . قزل آلا ی رنگین کمان می تواند حرارت بالاتر و اکسیژن کمتر را نسبت به سایر آزاد ماهیان تحمل نماید و در شرایط یکسان ، رشد سریعتری نسبت به قزل آلای قهوه ا ی دارد

تخمهای قزل آلا در ۸۲ روز و ۵ درجه کامل می شود اما همین عمل در حرارت ۱۰ درجه ۴۱ روز طول می کشد با دو برابر شدن دما همین ۲۰ درجه فقط در مدت ۵ روز کامل می شوند.

قزل آلا ی رنگین کمان دیرتر از ماهی قزل آلای خال قرمز تخم ریزی می نماید.

البته امروزه واریته هایی حاصل گردیده که تخم ریزی آنها حتی جلوتر شروع می شود . بهترین درجه حرارت برای رشد و نمو و سلامت طبیعی آن ۱۲ سانتی گراد است (۷ تا ۹ دکتر عمادی) حال آنکه عالی ترین گرما برای رشد و نمو اقتصادی آن در صورت مناسب بودن کیفیت آب بین ۱۵ تا ۲۰ درجه سانتی گراد ( عمدتا ۱۷ درجه سانتی گراد ) می باشد.

فصل تخم ریزی قزل آلا نسبت به محل و درجه حرارت متفاوت می باشد ماهی قزل آلای رودخانه ای و قزل آلای قهوه ای در پاییز و ماهی قزل آلای رنگین کمان در بهار تخم ریزی می نمایند . در برخی از رودخانه ها ی کالیفرنیا کمتر ماهی داز سال می باشد که حداقل نوعی ماهی قزل آلا یا ماهی آزاد تخم ریزی نکند.(عمادی)۱۳۶۰

فصل و زمان تخم ریزی را می توان به طرق مختلف جلو انداخت این روشها شامل تخم گیری گزینشی – مصرف نور مصنوعی با کنترل زمان تابش –و تزریق هورمون هیپوفیز می باشد .

تخم گیری گزینشی حائز اهمیت فراوان بوده و از این طریق توانسته اند قزل آلای رنگین کمان بهاره نژاد هات کریک Hotcreek را تولید کنند .

احتمالاً هیچ عاملی در تنظیم نمو جنین و رشد آن به اندازه درجه حرارت مهم نمی باشد . تجربه نشان داده است ماهی قزل آلا ی رنگین کمان در درجه حرارت ثابت ۵/۱۵ درجه سانتی گراد هر ماه ۵/۲ سانتیمتر رشد می کند و در حرارت ۲/۷ درجه سانتی گراد کمتر از ۶۲۵/. سانتی متر در ماه رشد می کند .

ماهی قزل آلای یکساله و بالغ می تواند درجه حرارت بیشتر از ۲۰ درجه سانتی گراد را برای مدتی بدون آنکه متحمل آسیب شود به خوبی پشت سر بگذارد .به منظور تولید تخم خوب ماهی قزل آلا ی رنگین کمان بایستی حداقل ۶ ماه قبل از – تخم ریزی در اینکه بیشتر از ۳۰/۱۳ درجه سانتی گراد و ترجیحا بیشتر از ۲/۱۲ درجه سانتی گراد نباشد نگهداری شود(عمادی۱۳۶۰)

برای تولید ماهی قزل آلا ی رنگین کمان با سرعت رشد زیاد و تخم ریزی در سن ۲ سالگی در ۱۶ ماه اول بایستی آنها را در درجه حرارت نسبتا ثابت ۱۵ درجه سانتی گراد نگهداری کرده و هنگام رسیدن به سن بلوغ حرارت را به حداکثر ۲/۱۲ درجه سانتی گراد کاهش داد.